Crikak (Crita Cekak)

Luwih Ngati-Ati (Irah-Irahan)

 

A.    Pangertening Crita Cekak

Crita cekak utawa crikak dumadi saka urutan sawijining kedadeyan utawa prastawa kang nyata utawa fiktif. Umume, awujud lelakon cekak kang wose crita munjerake sawijining paraga. Kedadeyan, paraga, lan konflik sawijining unsur pokok crita lan katelune kanthi nyawiji diarani plot utawa alur. Kanthi mangkono crita iku kudu duwe alur. Kang mbedakake karo crita liyane, crikak iku dicritakake sepisan rampung, lan bisa nuduhake karampungane crita. Mula ing padatan cerkak mung tinulis kanthi cekak lan prasaja.

 

B.    Titikane Crita Cekak

1.    Critane ringkes

2.    Isine padhet

3.    Basane mentes

4.    Alure mung siji

5.    Nyritakake saperangan lelakon uripe sawijining paraga

6.    Isine ngemot pitutur, panyaruwe, piweling, lan pasemon

 

C.   Rangkening Crita Cekak

1.    Irah-irahan

2.    Paparan crita

3.    Komplikasi (critane wiwit ana masalah)

4.    Klimaks (masalah dadi gawat)

5.    Karampunganing masalah

6.    Amanat

 

D.   Unsur Intrinsik

1.    Tema                                            : gagasan penting sajroning carita

2.    Alur/plot                                      : lelakone para paraga wiwit lekas nganti pungkas

3.    Penokohan                                   : nerangake watak wantune (karakter) para paraga

4.    Latar/setting                                 : ngrembug papan, wektu, lan swasana jroning carita

5.    Amanat                                         : yaiku piwelinge panganggit marang kang maca carita iku

6.    Punjering crita (sudut pandang)   : pangrakite (penulis/pengarang) nggunakake sudut pandang paraga utama lan tembung sesulih wong kapisan (kata ganti orang pertama), nyritakake apa kang dilakoni, lan ngetokake rasa pangrasane dhewe kanthi tembung-tembunge dhewe; pangrakite nggunakake sudut pandang paraga bawahan, dheweke luwih akeh ngamati saka sanjabane crita tinimbang sajroning crita. Pangrakite biyasane nggunakake tembung sesulih wong katelu (kata ganti orang ketiga); pangrakite nggunakake sudut pandang impersonal, dheweke sanyatane dumunung ing sanjabane crita, mung sarwa nyawang, ngrungokake, lan ngerti. Dheweke nyawang paraga nganti tekan sajroning pikiran lan atine. Mula pengarang ing kene bisa nyritakake rahasia batine paraga.

7.    Konflik                                        : perkara kang dadi punjere crita. Ing perangan iki prakara apa kang ndadekake crita iki dadi narik kawigaten. Sansaya jlimet lan tlesih anggone gawe konflik, ndadekake crita iku ngundhakake kawigatene pandhemene.

 

E.    Nilai-Nilai Crita Cekak

1.    Nilai sosial: 

iku ana sesambungane karo tata laku pasrawungan ing antarane pawongan siji lan liyane.

2.    Nilai moral:

iku ana sesambungane karo tumindak becik lan ala kang minangka dhasar panguripan manungsa lan masarakat.

3.    Nilai religious: 

iku ana sesambungane karo tuntunan agama lan kapercayan.

4.    Nilai pendidikan: 

iku ana sesambungan karo owah-owahan tingkah laku saka ala dadi becik.

5.    Nilai estetis: 

iku ana sesambungane karo bab-bab kang narik kawigaten, kaendahan, seni, utawa nyenengake.

6.    Nilai etika: 

iku ana sesambungane karo sopan santun lan subasita ing bebrayan.

7.    Nilai politis:

iku ana sesambungane karo pamarentah.

8.    Nilai kemanusiaan : 

iku ana sesambungane karo sipat-sipat manungsa.

 

F.     Sinopsis Crita Cekak

Sinopsis yaiku ringkesan crita saka alur kang dawa dadi cekak nanging bisa njlentrehake crita sakabehe. Nalika bakal nulis sinopsis, bab-bab kang kudu digatekake yaiku tema, latar, alur, penokohan. Saka katrangan kasebut banjur bisa digawe sinopsise